Archiwalna strona Gminy Grzmiąca

Wody powierzchniowe

13 kwietnia 2015

Wykształcenie sieci hydrograficznej

Na obszarach młodoglacjalnych Pomorza Zachodniego sieć rzeczna będąca w stadium młodości, cechuje się silnym uzależnieniem obiegu wody od warunków lokalnych. Charakter rzeźby i budowa litologiczna zadecydowały w znacznym stopniu o asymetrycznym charakterze współczesnej sieci rzecznej z liczniejszymi dopływami prawobrzeżnymi, o zróżnicowanej długości i powierzchni zlewni cząstkowych.

Współczesny układ sieci rzecznej w dorzeczu Parsęty wymuszony jest przez postglacjalny układ odwodnienia, który był i jest modyfikowany przez holoceńskie zmiany klimatyczne i różnokierunkową działalność człowieka. Dodatkową cechą dorzecza jest gęsta sieć dopływów (w tym sieć rowów melioracyjnych i drenów) oraz liczne cieki okresowe w strefie wododziałowej.

Fragment mapy sieci hydrograficznej dorzecza Parsęty z zaznaczeniem lokalizacji gminy Grzmiąca

Fragment mapy sieci hydrograficznej dorzecza Parsęty z zaznaczeniem lokalizacji gminy Grzmiąca (Źródło: Podział Hydrograficzny Polski (1983))

Obszar gminy znajduje się w dorzeczu Parsęty, które należy bezpośrednio do zlewiska Morza Bałtyckiego. Do Parsęty, stanowiącej południowo-zachodnią granicę gminy, wody odprowadzają następujące rzeki: Perznica, Radusza, Trzebiegoszcz, Łozica płynące z północnego-wschodu i wschodu gminy oraz Kłuda w południowej części gminy.

Charakterystyczną cechą krajobrazu gminy jest nieomal całkowity brak jezior. Dwa większe jeziora - Baczyno i Baczynko to sztuczne zbiorniki zaporowe utworzone w zlewni rzeki Łozicy w celach melioracyjnych, przed II wojną światową. Powierzchnia zbiornika Baczyno wynosi 28,0 ha, a zbiornika Baczynko 19,5 ha.

Reżim rzeczny

Gmina Grzmiąca leży na obszarze, który wg Dynowskiej (1991) charakteryzuje się typem bardzo powolnego krążenia wody, wynikającym m.in. z przepuszczalności luźnych osadów glacjalnych i fluwioglacjalnych, dość dużego i regularnego zasilania opadami atmosferycznymi w ciągu roku o wysokości około 650 mm, wysokiej retencji powierzchniowej, dużych zasobów wód podziemnych i przewagi odpływu podziemnego nad powierzchniowym.

Ustrój hydrologiczny rzek gminy charakteryzuje się zasilaniem gruntowo - deszczowo - śnieżnym z występowaniem wezbrań w miesiącach wiosennych i możliwością wzrostu odpływu w miesiącach letnich (Dynowska 1971, 1991). Wyrównane przepływy dobowe rzek w cyklu rocznym są rezultatem równomiernego zasilania opadowego w ciągu roku, nietrwałości pokrywy śnieżnej, dużym udziałem zasilania podziemnego oraz znacznej retencji związanej m.in. z występowaniem zagłębień bezodpływowych (Dynowska 1971, 1976). Choiński (1988, 1998) do wyróżniających się cech zlewni Parsęty zalicza małą zmienność odpływu w ciągu roku, jak i w wieloleciu oraz występowanie wysokich przepływów minimalnych przy niskich przepływach maksymalnych. Należy uwzględnić zmiany reżimu odpływu rzek następujące wskutek działalności człowieka, a głównie w efekcie prowadzonych prac melioracyjnych.

Gmina Grzmiąca leży w strefie stosunkowo wysokich wartości odpływu jednostkowego (8-10 dm3s-1km-2), ze stabilnym i wysokim udziałem odpływu podziemnego, który szacowany jest na 60 - 75% (Atlas hydrologiczny Polski 1987, Dynowska 1971, Gutry-Korycka 1978, Mazurek 2000). Minimalne odpływy jednostkowe osiągają wysokie wartości rzędu 3-5 dm3s-1km-2(Choiński 1988). W zlewni górnej Parsęty (profil Stary Chwalim IMGW, położony na granicy gminy) w wieloleciu 1951 - 1975 przy niższej sumie opadów i mniejszym deficycie, wielkość odpływu była zbliżona do wartości notowanej w niżej położonych częściach całego dorzecza Parsęty. Podobne tendencje przedstawiają wyniki obserwacji prowadzonych w profilu wodowskazowym Storkowo (na 13 km biegu Parsęty od źródeł) w Stacji Geoekologicznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (codzienne obserwacje prowadzone są od 1987 r.).

ProfilOkresWskażnik opadu P[mm]Wskaźnik odpływu H[mm]Deficyt odpływu D [mm]Odpływ jednostkowy q[dm3s-1km-2]Współczynnik odpływu [-]
Stary Chwalim XI-X 670,5 291,9 378,6 9,3 0,43
XI-IV 247,3 172,8 101,5 11,0 0,63
V-X 396,2 119,1 277,1 7,6 0,30

Tabela przedstawia średnie roczne i półroczne wartości wskaźników hydrologicznych dla zlewni Parsęty profil w Starym Chwalimiu, lata 1951-1975 (Balicki, Butrymowicz, Friedrich 1981)

Wykorzystanie zasobów wodnych

Duży obszar gminy jest zmeliorowany. Szczególnie silnie rozbudowany system melioracji obejmuje łąki i pastwiska położone w ujściowym odcinku rzeki Perznicy na południe od Grzmiącej. Wpływ człowieka na obieg wody w dorzeczu Parsęty zaznacza się poprzez prace regulacyjne w korytach rzek i melioracyjne w zlewniach rzecznych. Wprowadzenie urządzeń i budowli hydrotechnicznych przyczyniło się w wielu przypadkach do zasadniczych zmian korytowych procesów erozyjnych oraz sedymentacyjnych. Poniemieckie prace melioracyjne na obszarze całego dorzecza Parsęty zostały zaniedbane w okresie powojennym. Remont jazu na Parsęcie W ostatnich latach prace regulacyjne przeprowadzono w dolnym odcinku koryta Perznicy w ok. Grzmiącej oraz przy przebudowie jazu na Parsęcie w miejscowości Storkowo-Młyn. 

 Remont jazu na stawie młyńskim na Parsęcie w Storkowie-Młyn

Remont jazu na stawie młyńskim na Parsęcie w Storkowie-Młyn.

Niewielkimi zakładami przemysłowymi, których lokalizacja ściśle związana jest z Parsętą sądwie elektrownie, znajdujące się w koloniach Pustkowie k. Radomyśla i Storkowo Młyn.

Literatura

Autor: Małgorzata Mazurek; Jan Paradysz; Józef Szpikowski; Krzysztof Tomczak; Zbigniew Zwoliński

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Jedyny duży akwen to sztuczne jezioro Baczyno

    Jedyny duży akwen to sztuczne jezioro Baczyno

  • Powiększ zdjęcie Parsęta - główna oś hydrograficzna gminy Grzmiąca

    Parsęta - główna oś hydrograficzna gminy Grzmiąca

  • Powiększ zdjęcie Perznica - prawobrzeżny i największy dopływ Parsęty na terenie gminy Grzmiąca

    Perznica - prawobrzeżny i największy dopływ Parsęty na terenie gminy Grzmiąca

  • Powiększ zdjęcie Posterunek wodowskazowy w Storkowie, Stacja Geoekologiczna UAM

    Posterunek wodowskazowy w Storkowie, Stacja Geoekologiczna UAM

  • Powiększ zdjęcie Sieć cieków okresowych na obszarze gminy Grzmiąca jest stosunkowo gęsta

    Sieć cieków okresowych na obszarze gminy Grzmiąca jest stosunkowo gęsta

  • Powiększ zdjęcie Zbiorniki wodne mają najczęściej charakter zarastający

    Zbiorniki wodne mają najczęściej charakter zarastający